|
|
Brazil vẫn là quốc gia xuất khẩu cầu thủ nhiều nhất thế giới, nhưng đội tuyển quốc gia lại rơi vào cơn khát danh hiệu kéo dài. |
Brazil chưa bao giờ thiếu cầu thủ. Theo báo cáo của CIES, hơn 3.000 cầu thủ được đào tạo tại Brazil đang thi đấu ở nước ngoài trong giai đoạn 2020-2025. Không quốc gia nào tiệm cận con số này. Pháp đứng thứ hai, Argentina xếp thứ ba.
Nghịch lý của nền bóng đá số một
Thống kê ấy cho thấy Brazil vẫn là “công xưởng” sản sinh cầu thủ lớn nhất thế giới. Tài năng Brazil tiếp tục đổ sang châu Âu, châu Á và nhiều giải đấu tại Nam Mỹ. Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ đội tuyển quốc gia lại trải qua giai đoạn khô hạn danh hiệu dài nhất lịch sử.
Lần gần nhất Brazil vô địch World Cup là năm 2002, với Ronaldo Nazario là Vua phá lưới. Từ đó đến nay, "Selecao" liên tục gây thất vọng. Họ bị loại ở tứ kết World Cup 2010, nhận thất bại 1-7 trước Đức trên sân nhà năm 2014, rồi tiếp tục dừng bước ở tứ kết trong hai kỳ kế tiếp. Tại World Cup lần này, Brazil thậm chí không vào nổi tứ kết.
Đó là 6 kỳ World Cup liên tiếp Brazil không có mặt ở trận chung kết. Với một đất nước xem bóng đá gần như tín ngưỡng, sự chờ đợi ấy ngày càng trở thành gánh nặng.
Ở Copa America, tình hình cũng không khá hơn. Brazil vẫn là đội tuyển giàu thành tích thứ ba lịch sử giải đấu, với 9 lần vô địch. Nhưng trong 19 năm qua, họ chỉ đăng quang một lần, vào năm 2019. Sau đó là thất bại trước Argentina ở chung kết năm 2021 và việc bị loại ở tứ kết Copa America 2024.
Trong cùng giai đoạn, Brazil thay tới 9 HLV, tính cả các nhà cầm quân tạm quyền. Người thứ 10 có thể cũng sắp xuất hiện. Nhưng vấn đề của Brazil dường như sâu hơn chuyện thay HLV.
 |
| |
Một nguồn tin trong giới bóng đá Brazil nhận định: “Vấn đề không chỉ nằm ở HLV hay một thế hệ kém. Brazil ngừng sản sinh cầu thủ cho 6 vị trí then chốt. Chúng tôi thiếu hậu vệ phải, tiền vệ phòng ngự, hậu vệ trái, tiền vệ trung tâm, trung phong và tiền vệ tấn công. Nói cách khác, Brazil thiếu số 2, số 5, số 6, số 8, số 9 và số 10”.
Đó là nhận xét đáng suy ngẫm. Brazil vẫn có nhiều cầu thủ giỏi, nhưng phần lớn thuộc cùng một mẫu: cầu thủ chạy cánh. Vinicius Junior, Gabriel Martinelli, Estevao, Rayan hay Antony cho thấy nguồn cung ở biên vẫn dồi dào. Nhưng trung phong đẳng cấp, tiền vệ tổ chức, tiền vệ phòng ngự cổ điển hay hậu vệ cánh đúng kiểu Brazil lại ngày càng hiếm.
Khi tài năng không còn đủ
Bóng đá thế giới đã thay đổi. Các đội tuyển hàng đầu không chỉ cần khoảnh khắc cá nhân, mà cần hệ thống rõ ràng, cấu trúc pressing, khả năng kiểm soát không gian và tính kết nối giữa các tuyến. Brazil vẫn có tài năng, nhưng không còn chuyển hóa được tài năng ấy thành một đội tuyển vận hành mạch lạc.
Đó là điểm khác biệt lớn với Tây Ban Nha hay Argentina. Tây Ban Nha có định hướng lối chơi rõ ràng, được xây dựng trên nền tảng kiểm soát bóng và tư duy tập thể. Argentina, dù có dân số ít hơn, giải quốc nội không giàu bằng và số cầu thủ xuất khẩu thấp hơn Brazil, lại xây được một hệ thống ổn định trong thập kỷ qua. Họ có Messi, nhưng không chỉ sống nhờ Messi. Chức vô địch World Cup 2022 và các danh hiệu Copa America là kết quả của một tập thể được tổ chức tốt.
Brazil thì ngược lại. Trường phái “Jogo bonito” từng được định nghĩa bởi Pele, Garrincha, Zico, Kaka, Ronaldinho hay Ronaldo dần nhường chỗ cho lối chơi phụ thuộc vào cá nhân. Trước đây là Neymar. Bây giờ là Vinicius. Khi các ngôi sao không tạo ra khác biệt, Brazil thiếu một bản sắc tập thể để bám vào.
Nghịch lý càng rõ khi nhìn vào nền tảng đào tạo. Brazil không hề cạn tài năng. Các CLB nước này thu về 727 triệu USD từ chuyển nhượng trong năm 2025. Năm 2024, tổng giá trị chuyển nhượng của cầu thủ Brazil trên toàn thế giới đạt 2,6 tỷ USD. Bóng đá đường phố, học viện và hệ thống đào tạo trẻ vẫn tạo ra những cầu thủ được các CLB lớn săn đón.
 |
| "Selecao" không thiếu tài năng cá nhân, nhưng ngày càng thiếu một bản sắc tập thể rõ ràng. |
Nhưng sản xuất nhiều cầu thủ không đồng nghĩa với xây được một đội tuyển mạnh. Brazil có cầu thủ rải khắp các giải đấu hàng đầu, nhưng không ghép họ thành một cấu trúc đủ cạnh tranh trong hơn hai thập kỷ.
Ở World Cup lần này, đội hình Brazil cũng bị đánh giá già nua. Độ tuổi trung bình của họ là 29,27, cao hơn nhiều so với Tây Ban Nha, đội có tuổi trung bình 26,73.
Các chuyên gia so sánh tình cảnh Brazil với môn khúc côn cầu trên cỏ của Ấn Độ. Ấn Độ từng là thế lực hàng đầu cho đến khi môn này chuyển từ sân cỏ tự nhiên sang mặt sân nhân tạo. Vì không kịp thích nghi, họ biến mất khỏi nhóm tinh hoa trong nhiều thập kỷ.
Với Brazil, mặt cỏ không thay đổi. Nhưng bóng đá đã thay đổi. Trong khi thế giới tiến rất nhanh về phương pháp huấn luyện, chiến thuật và phát triển cầu thủ, Brazil vẫn níu vào niềm tin cũ rằng cầu thủ Brazil sinh ra đã biết chơi bóng.
Đó là cái bẫy nguy hiểm. Tài năng thiên bẩm từng giúp Brazil thống trị thế giới. Nhưng trong bóng đá hiện đại, tài năng chỉ là điểm khởi đầu. Nếu thiếu hệ thống đào tạo đúng hướng, thiếu lộ trình phát triển cho từng vị trí và thiếu bản sắc chiến thuật, một quốc gia vẫn có thể xuất khẩu hàng nghìn cầu thủ mà đội tuyển quốc gia vẫn thất bại.
Carlo Ancelotti, nếu tiếp tục dẫn dắt Brazil, cũng khó giải quyết mọi thứ ngay lập tức. Ông nổi tiếng trong việc quản lý các đội hình đã hoàn thiện, giàu ngôi sao và có cấu trúc sẵn. Nhưng Brazil hiện cần nhiều hơn một HLV giỏi. Họ cần xây lại từ nền móng.
Không HLV nào có thể tạo ra một số 9 hoặc số 10 đẳng cấp nếu cả nền bóng đá không còn đào tạo ra mẫu cầu thủ ấy. Đây không phải cuộc khủng hoảng của một giải đấu hay một đời HLV. Đây là khủng hoảng phát triển cầu thủ.
Brazil vẫn có nhiều tài năng. Nhưng sau hơn 20 năm không vào chung kết World Cup, câu hỏi lớn nhất không còn là họ sản sinh được bao nhiêu cầu thủ. Câu hỏi là họ muốn trở thành đội bóng như thế nào.
